استاد "محمد نیازجان نیازی"، پدر فرش ترکمن عصر آدینه در سن 86 سالگی بدرود حیات گفت و صبح دیروز رخ در نقاب خاک کشید.

 

 

 

استاد نیازی پدر فرش ترکمن موفق به احیای 800 نوع نقشمایه های فرش ترکمن شد و چاپ کتاب فرش ترکمن آرزوی دیرینه این استاد بود که محقق نشد.
نیازجان نیازی در سال 1303 خورشیدی در شهرستان گنبدکاووس زاده شد. سپس با یادگیری فنون فرش ترکمن به طراحی و رنگرزی پرداخت و با طراحی سیستم جدیدی از دار عمودی توانست دار افقی ترکمن را تغییر دهد.
 
استاد نقوش قالی ترکمن را با طراحی در کاغذهای شطرنجی به شکل علمی اجرا و فرصت های جدیدی ابداع کرد و پژوهشهای جامعی درباره فرش ترکمن و دیدگاه های نویسندگان و هنرمندان در این زمینه را به انجام رساند.
 
استاد نیازجان نیازی تا پایان عمر پربرکت خود موفق به احیای 800 نوع از نقشمایه های فرش ترکمن شد و 51 سال در زمینه فرش اصیل ترکمن به تحقیق، مطالعه و فعالیت پرداخت.
 
پیشینه فرش ترکمن افزون بر چندین سده است و 811 نقشمایه در آن شناسایی شده است که نقشمایه هایی خاص و منحصر به فرد است و آن را از دیگر دستبافته‏های هنری جهان متمایز می سازد.
 
پدر فرش ترکمن به دلیل پیری و کهولت سن از چندی قبل در منزل خویش بستری بود و سپس به کما رفت.
 
کتاب " نیازجان و فرش ترکمن" در معرفی استاد نیازجان نیازی و فرش ترکمن است که از انتشارات فرهنگان و به پیشنهاد علی حصوری و به کوشش ذبیح الله بداغی در سال 1371 تالیف و چاپ شده است.
 
هدف این کتاب شناساندن نیاز جان، هنرمند و پژوهشگر ترکمن و فعالیت ها و تلاش های او در زمینه فرش ترکمن است. در ابتدای این کتاب، سخن علی حصوری که بیان کننده دلیل و چگونگی تالیف این کتاب بوده است و در ادامه دربارة گذشته و وضعیت کنونی فرش ترکمن و فعالیت ها و تلاش های نیازجان برای بالا بردن کیفیت قالی ترکمن و استفاده درست از تعاونی های شهری، روستایی و عشایری برای ترویج و بهبود وضع قالی بافی و همچنین تعلیم و تربیت قالی بافان ماهر سخن به میان آمده است.
 
سرآغاز این کتاب در مورد چگونگی وضع حال مؤلف در بدو ورود به شهر نیازجان پیش از دیدار و ملاقات او با نیازجان و شرح نخستین دیدار و کارگاه نیازجان بوده است.
 
در ادامة کتاب به شناخت نیازجان و به کودکی و گذشته ای را که همراه با سفرهای زیادی، برای تحقیق و شناخت قالی ترکمن بوده پرداخته است. همچنین اطلاعات و تجربه هایی را که در طول دهه 40 شمسی و بعد از آن درباره وضعیت قالی ترکمن و قالی دیگر کشورهای همسایه کسب کرده است.
 
بافنده فرش ترکمن زن است و مرد ترکمن را در این حیطه تام راه نمی دهند. زن ترکمن نیز در چارچوبی محدود امکان تلاش دارد، شوهرسالاری با قدرت حاکم است، زن ترکمن، مادر است؛ پخت و پز با اوست، به شوهر، بچه ها، پدر شوهر و مادر شوهر هم باید برسد و در کنار این همه تلاش، در گوشه ای از خانه اش، دار قالی بر پا می کند و از این راه به به اقتصاد خانه کمک می کند، او امکان گسترش کار و کسب معلومات را ندارد. شاید اگر مردان که چون زنان محدود نیستند، قالی می بافتند، وضع به گونه دیگری بود.
 
در ادامه، نظرات و عقاید نیازجان درباره قالی و قالی بافی ترکمن هاست و او درباره همسرش می گوید: همسرم از من حمایت کرد، او بود که مرا تشویق کرد که تا به این جا (ترکمن صحرا) برگردم و کارم را شروع کنم خیلی پیش از این که من آگاهی های اولیه ام از قالی و قالی بافی به دست آورم، او از اصول بافت و رنگ بندی اطلاع داشت. هم اکنون نیز در احیای رنگ بندهای سنتی قالی ترکمن، از او الهام می گیرم.

در دومین جشنواره ملی فرش دستباف ایران نیز که پاییز 88 از سوی مرکز ملی فرش ایران در تهران برگزار شد، زنده یاد نیازی به عنوان برگزیده این جشنواره به تقدیر و تحسین همسرش پرداخت و شیفتگی این زوج به یکدیگر با تشویق حاضران همراه بود.
شایان ذکر است کتاب "نیازجان و فرش ترکمن" در مرکز ملی فرش ایران موجود است و علاقه مندان می توانند به منظور دریافت این کتاب با روابط عمومی این مرکز تماس بگیرند.
مرکز ملی فرش ایران کوچ ابدی این استاد پرتلاش و یکی از مفاخر فرش کشور را به همه فعالان و علاقه مندان فرش دستباف ایرانی تسلیت می گوید.